مهر در نماز از چه زماني و توسط چه کسي استفاده شد ؟
خلاصۀ بحث :
آنچه كه قطعي است در زمان رسول خدا صلي الله عليه وآله وسلم مهري به اين صورت كه الآن در ميان شيعيان رايج است وجود نداشته است و آن حضرت بنا بر اتفاق شيعه و سني بر خاك ، سنگ و حصير سجده ميكرده و هرگز بر فرش ، سجاده ، لباس و ... كه الآن اهل سنت بر آن سجده ميكنند ، سجده نميكرده است و سجده بر چنين چيزها از بدعتهايي است كه در ميان اهل سنت رايج شده است .
نخستين كسي كه بر تربت امام حسين عليه السلام سجده كرد ، امام زين العابدين عليه السلام بود كه بعد از دفن سيد الشهداء عليه السلام مقداري از خاك آن حضرت را برداشت و به مدينه برد و خود و اهل بيت رسول خدا بعد از آن بر خاك سيد الشهداء سجده ميكردند .
شيعيان نيز با تأسي به ائمه اهل بيت عليهم السلام كه يكي از ثقلين هستند ، سجده بر تربت سيد الشهداء را مستحب ميدانند و بر اين كار مداومت ميكنند .
سجدۀ رسول خدا بر زمين :
شيعه و سني اتفاق دارند كه رسول خدا صلي الله عليه وآله وسلم بر زمين سجده ميكرده و ميفرموده است :
صحيح البخاري ، البخاري ، ج 1 ، ص 86 .
پنچ چيز به من داده شده است كه به هيچ كس قبل از من داده نشده است ... زمين براي من محل سجده و پاك كننده قرار داده شده است .
و نيز از ابو وائل نقل شده است كه ميگفت :
أحكام القرآن ، الجصاص ، ج 3 ، ص 36 ، و مسند احمد ، ج 4 ، ص 315 ، 317 .
پيامبر اسلام صلي الله عليه وآله را ديدم كه وقتي سجده ميكرد ، پيشاني و بينياش را بر زمين مينهاد .
و صحابه رسول خدا (صلي الله عليه و آله ) نيز به تبعيت از آن حضرت ، جز بر زمين بر چيز ديگري سجده نميكردند :
مجمع الزوائد ، الهيثمي ، ج 2 ، ص 57 .
ابن مسعود نماز نميخواند و سجده نميكرد ؛ مگر بر زمين ... طبراني اين روايت را در الكبير نقل كرده است .
حتي نقل شده است كه برخي از صحابه ؛ از جمله مسروق بن الأجدع ، چيزي شبيه مهر امروزي با خود حمل ميكرد و در زمان مسافرت با كشتي بر آن سجده مي كرد . محمد بن سعد در الطبقات الكبري مينويسد :
الطبقات الكبرى ، محمد بن سعد ، ج 6 ، ص 79 .
مسروق ، هر وقت كه به مسافرتي ميرفت ، مقداري از خاك با خود بر ميداشت تا در كشتي بر آن سجده كند .
و رواياتي فراواني كه در كتابهاي شيعه و سني بسيار يافت ميشود .
سجدۀ رسول خدا بر سنگ :
از ابن عباس نقل شده است كه ميگفت :
پيامبر اسلام صلي الله عليه وآله وسلم بر سنگ سجده ميكرد .
اين روايت را حاكم نيشابوري در المستدرك ، ج 3 ، ص473 نقل و آن را تصحيح ميكند و ذهبي نيز در تلخيص المستدرك صحت آن را تأييد ميكند .
سجده رسول خدا بر سجادهاي ساخته شده از حصير :
مسلم نيشابوري در صحيح مسلم از أبي سعيد خدري نقل مي كند :
صحيح مسلم ، ج 2 ، ص 62، كتاب الصلاة ، باب الصلاة في ثوب واحد . و 128، باب فضل صلاة الجماعة .
از ابو سيعد خدري نقل شده است که بر رسول خدا وارد شد و ديد آن حضرت بر روي خمره (حصيري) نماز مي خواند و بر روي همان سجده مي کند .
همچنين بخاري و مسلم از ام المؤمنين ميمونه نقل كردهاند :
صحيح البخاري ، ج1 ، ص 101 ، كتاب الصلاة ، باب الصلاة على الخمرة ، صحيح مسلم ، ج 2 ، ص 128، كتاب الصلاة ، باب فضل صلاة الجماعة .
از ميمونه همسر رسول خدا صلي الله عليه وآله وسلم نقل شده است که فرمودند رسول خدا بر روي خمره (حصيري) سجده مي فرمودند .
و نيز مسلم ازحضرت عايشه نقل ميكند :
صحيح مسلم ، ج 1 ، ص 168.
از عائشه نقل شده است که گفت : رسول خدا صلي الله عليه وآله وسلم به من فرمودند به من خمرۀ ( حصير ) سجده را بده . گفتم که من عذر زنانه دارم حضرت پاسخ دادند که عذر تو به دستت مربوط نمي شود.
و هيثمي در مجمع الزوائد از ابن عمر نقل ميكند :
مجمع الزوائد ، ج 2 ، ص 56 .
از ابن عمر نقل شده است که رسول خدا صلي الله عليه وآله وسلم بر روي تكه حصيري نماز مي خوانده و بر همان سجده مي کردند.
مراد از «خمره » همان طور كه علماي شيعه و سني گفتهاند ، سجادهاي است كه از حصير درست ميشده است ؛ چنانچه ابن سلام در غريب الحديث مي نويسد :
غريب الحديث ، ابن سلام ، ج 1 ، ص 276 - 277
ابو عبيد گفته است که در روايت رسول خدا صلي الله عليه وآله وسلم آمده است که ايشان بر روي خمره نماز مي خواندند . ابو عبيد گفت مقصود از خمره ، تکه اي کوچک و بافته است که از برگ خرما درست ميشود و در بين آن نخ عبور داده مي شود و کوچک است به اندازه محل سجده يا کمي بزرگتر از آن ؛ ولي اگر بزرگتر باشد که تمام بدن بر روي آن جا شود در نماز يا در هنگام خواب به آن حصير گفته مي شود نه خمره .
و زبيدي در تاج العروس مينويسد :
تاج العروس ، الزبيدي ، ج 6 ، ص 365
وقتي مي گويند فلان کس بر روي خمره نماز خواند ؛ يعني بر روي حصير کوچکي که از برگ درخت خرما درست مي شود و با خط به هم متصل مي گردد.
فرمان رسول خدا (ص) بر سجده بر خاك
در بسياري از روايات نقل شده است كه رسول خدا به كساني كه از سجده بر خاك پرهيز ميكردند ، دستور ميداد كه بر خاك سجده كنند . ما به برخي از اين روايات از كتابهاي اهل سنت اشاره ميكنيم :
عبد الرزاق صنعناني از خالد الجهني نقل ميكند :
.
المصنف لعبد الرزاق الصنعاني ، ج1 ، ص391 ، ح1528 و كنز العمال ، ج7 ، ص465 .
پيامبر اسلام (صلي الله عليه و اله ) شخصي به نام صهيب را ديد كه در هنگام سجده مراقب بود كه صورتش به خاك ماليده نشود ، پيامبر به او فرمود : اي صهيب ، صورت را بر خاك بگذار .
و همچنين از ام سلمه رضي الله عنها نقل شده كه فرمود :
الاصابة ، ابن حجر ، ج 1 ، ص252 و أسد الغابة ، ج1 ، ص107 و صحيح الترمذي ، ج 2 ، ص236 و فتح البارى، ج3 ، ص68 و كنز العمال ، ج7 ص 459 ، ح19776 .
پيامبر اسلام صلي الله عليه وآله وسلم غلام مرا كه افلح نام داشت ، ديد كه در هنگام سجده خودش را از خاك دور نگه ميداشت . پيامبر به او فرمود : خودت را به خاك بينداز ( بر خاك سجده كن ) .
منع رسول خدا از سجده بر عمامة :
پيامبر اسلام صلي الله عليه وآله وسلم مردي را ديد كه بر قسمتي از عمامۀ خود سجده ميكرد ، آن حضرت با دستش اشاره كرده كه عمامهات را بالا بكش و بر پيشانياش اشاره كرد ( بر پيشانيات سجده كن) .
السنن الكبري ، ج2 ، ص105 .
و از امير المؤمنين عليه السلام نقل شده است كه فرمود :
السنن الكبري ، ج2 ، ص105 .
هر گاه خواستيد سجده كنيد ، بايد عمامه را از پيشاني تان كنار بزنيد .
اين نشان ميدهد كه در موقع سجده هيچ مانعي نبايد بين پيشاني و زمين باشد و سجده كردن بر عمامه ، فرش و ... باطل است .
سجده فقط بر خاك جايز است :
شيعيان هرگز سجده كردن بر تربت حضرت سيد الشهداء يا هر تربت ديگري را واجب نميدانند ؛ بلكه با تأسي و پيروي از فرامين ائمه اهل بيت عليهم السلام كه عدل و قرين قرآن در حديث ثقلين ذكر شده اند ، سجده كردن بر تربت امام حسين عليه السلام را مستحب ميدانند . و طبق رواياتي كه از آن خاندان پاك رسيده است ، سجده ، تنها بر زمين و آنچه كه از او ميرويد صحيح است و بر چيزهاي ديگر ؛ از جمله لباس ، فرش و ... جايز نيست .
فرق بين مسجود له و مسجود عليه :
يكي از ايرادهايي كه وهابيها به شيعيان ميگيرند ، اين است كه ميگويند شما مهر پرست هستيد و خيال ميكنند كه نمازگذار مهري را كه جلوي خود گذاشته است ، عبادت ميكند ! .
در جواب اين مطلب بايد گفت كه متأسفانه وهابيها فقط به دنبال اين هستند كه با كوچكترين بهانه مشرك بودن شيعيان را ثابت كنند ؛ با اين كه خود آنها ميدانند كه شيعيان اگر بر مهر سجده ميكنند ، نه به اين خاطر است كه مهر را عبادت كنند ؛ بلكه فقط به اين خاطر است كه به پاك بودن آن اطمينان دارند و و نيز يقين دارند كه اين تربت جزئي از زمين هستند .
اگر قرار باشد كه سجده بر مهر شرك باشد ، قطعاً سجده بر فرش ، عمامه ، لباس ، سجاده و ... نيز شرك خواهد بود . اگر نعوذ بالله شيعيان مهري را كه از پاكترين مكانهاي روي زمين تهيه كردهاند ، عبادت ميكنند ، وهابيها فرش و سجاده را عبادت ميكنند . چه فرقي است بين سجده بر مهر و سجده بر فرش ؟